Michelbeke (Brakel) – Waar tot voor kort enkel nog een paar oude fruitbomen restten, staat vandaag opnieuw een toekomstgerichte hoogstamboomgaard. In opdracht van vzw Pomona Puur Aerde herstelde het Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen tot Dender (RLVAD) de historische boomgaard bij een oude hoevesite in Michelbeke, met respect voor landschap, landbouw en erfgoed.
De hoeve vindt haar oorsprong in de achttiende eeuw en werd in 1933 herbouwd als breedhuis. Vandaag maken de gebouwen en omliggende gronden deel uit van een coöperatieve bioboerderij, waar sterk wordt ingezet op duurzame landbouwvoering en zorg voor het landschap.
Landschap versterken mét meerwaarde voor landbouw
De initiatiefnemers van Pomona Puur Aerde contacteerden RLVAD met een enthousiaste vraag: hoe kan het landschap rond het bedrijf worden opgewaardeerd op een manier die past binnen de erfgoedcontext én tegelijk een meerwaarde betekent voor hun landbouwactiviteiten? Samen werd een traject uitgewerkt met aandacht voor een betere waterhuishouding, landschappelijke aanplantingen zoals hagen en houtkanten, en het herstel van de oude hoogstamboomgaard, waarvan nog enkele markante fruitbomen bewaard waren gebleven.
“Dit is een mooi voorbeeld van hoe erfgoed en landbouw elkaar kunnen versterken,” zegt Annelies Schepens van RLVAD. “Door te vertrekken vanuit het bestaande landschap en samen te zoeken naar oplossingen op maat, ontstaat een duurzaam geheel dat ook op lange termijn standhoudt.”
Streekeigen fruitrassen keren terug
Het herstel van de boomgaard verloopt in twee fasen. In een eerste fase werden 35 nieuwe fruitbomen aangeplant. Er werd bewust gekozen voor oude en streekeigen rassen met uiteenlopende toepassingen: van bewaar- en moesappels tot tafelperen, confituur- en ciderfruit, aangevuld met noten- en bessenvariëteiten.
Rassen zoals de Kattekop, Berglander, Jefkenspeer, Pastoorspeer, Ossekop en Dubbele kwets – ooit typerend voor boomgaarden in het zuidelijk deel van Oost-Vlaanderen – kregen zo opnieuw een plek in het landschap.
In een tweede fase werden de restanten van de oorspronkelijke boomgaard aangepakt. Een ploeg erkende boomdeskundigen voerde een zorgvuldige herstelsnoei uit om deze oude fruitbomen zo lang mogelijk te behouden. Daarnaast kreeg ook de oude linde langs de straat, een historische kapelboom, de nodige verzorging.
Hoogstamboomgaarden: waardevol maar zeldzaam
Hoogstamboomgaarden maakten vroeger een belangrijk deel uit van het landschap in de Vlaamse Ardennen. Ze leverden fruit voor eigen gebruik en verkoop, boden schaduw voor vee en vormden tegelijk een rijk leefgebied voor vogels, insecten en kleine zoogdieren. Door schaalvergroting in de landbouw en veranderend beheer verdwenen veel van deze boomgaarden de voorbije decennia uit het landschap. “Het herwaarderen van hoogstamboomgaarden in de Vlaamse Ardennen kan een schakel zijn in het behoud en herstel van het historisch, kleinschalige cultuurlandschap, en vormt tegelijkertijd een meerwaarde voor zowel natuur als lokale economie” aldus Annelies Schepens van RLVAD.
Duurzame landbouw als uitgangspunt
Voor Pomona Puur Aerde past dit project volledig binnen hun bredere visie.
“Wij geloven sterk in landbouw die in balans is met haar omgeving,” zegt Stephanie De Caluwé van vzw Pomona Puur Aerde. “Door samen te werken met RLVAD kunnen we het landschap versterken op een manier die zowel ecologisch als economisch zinvol is voor onze werking.”
In een volgende fase wordt de waterhuishouding van de site verder bekeken. Daarbij ligt de focus op het vertragen en vasthouden van water in het landschap, zodat water de tijd krijgt om in de bodem te dringen en piekafvoer wordt beperkt.
Over RLVAD
Het Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen tot Dender (RLVAD) werkt samen met lokale besturen, landbouwers, verenigingen en bewoners aan een sterk en veerkrachtig landschap. Samen realiseren we projecten rond landschapszorg, erfgoed en duurzame inrichting in de Vlaamse Ardennen en de Denderstreek.
