Geraardsbergen. Op zaterdag 9 mei, en bij uitbreiding de hele maand mei, zet de Wereldwinkel in Geraardsbergen Palestijnse producten in de kijker in het kader van World Fair Trade Day en de Oxfam-campagne “Voices Rise Up”. De winkel is die dag open van 9u30 tot 17u en op het buitenterras in de Weverijstraat kunnen bezoekers proeven, ontdekken en kennismaken met de verhalen achter de producten.
Centraal staan producten van de Palestijnse coöperatie Al Reef, actief op de Westelijke Jordaanoever. Die organisatie verenigt boeren die onder moeilijke omstandigheden blijven produceren. De landbouwsector staat er onder zware druk door de politieke en militaire situatie. Olijfbomen worden geregeld vernield en toegang tot landbouwgrond is vaak beperkt, maar de productie blijft een cruciale bron van inkomen en een symbool van volharding.
Tijdens de actiedag zijn er proeverijen, infostanden en muzikale momenten. De actie krijgt extra betekenis doordat Moederdag op de dag nadien valt. Vrouwen spelen een sleutelrol in de Palestijnse landbouw en hun inzet wordt via deze campagne extra belicht. Bezoekers kunnen ook een bijdrage leveren aan het noodfonds van Oxfam voor Gaza.
Kritische kanttekeningen
Toch blijven er vragen rond de werking van Al Reef en het fairtradesysteem. Al Reef is geen volledig onafhankelijke coöperatie, maar functioneert als commerciële arm van de NGO PARC. Daardoor zijn beslissingen niet louter economisch en blijven boeren afhankelijk van een tussenstructuur.
Daarnaast garandeert fairtrade niet dat de meerprijs volledig bij de producent terechtkomt. Een deel blijft hangen bij coöperaties, certificering en marketing. Bovendien kan slechts een deel van de productie als fairtrade verkocht worden, waardoor de voordelen beperkt en onzeker blijven.
Critici wijzen ook op inefficiënties: boeren zijn vaak gebonden aan één verkoopkanaal, wat concurrentie en innovatie kan afremmen. Tegelijk wordt de verkoop van Palestijnse producten vaak ondersteund door een sterk politiek verhaal, waarbij consumenten niet alleen een product kopen, maar ook een boodschap. Bovendien bereiken fairtrade-initiatieven niet altijd de allerarmsten, omdat producenten aan bepaalde standaarden moeten voldoen.
PARC onder de loep
Ook de rol van PARC roept vragen op. De organisatie combineert ontwikkelingswerk met een uitgesproken politiek discours en maakt deel uit van internationale NGO-netwerken die actief zijn in lobbywerk en campagnes, zoals binnen de BDS-beweging (Boycott, Divestment and Sanctions).
BDS is een internationale protestbeweging die economische druk wil uitoefenen op Israël via boycot en sancties. De BDS-beweging is een internationale, grotendeels civiele campagne die in 2005 werd gelanceerd door een brede coalitie van Palestijnse ngo’s en maatschappelijke organisaties. Ze positioneert zich als niet-gewelddadig protestmiddel.
Voor sommigen is dat een vorm van solidariteit, maar anderen stellen vragen bij de neutraliteit van een organisatie die tegelijk als ontwikkelingspartner optreedt. PARC is bovendien sterk afhankelijk van buitenlandse financiering, wat spanningen kan creëren tussen lokale noden en internationale agenda’s.
Studies wijzen daarnaast op een mogelijke kloof tussen NGO-structuren en de lokale bevolking. De werking is vaak projectmatig, terwijl de realiteit op het terrein complexer is. De economische impact blijft bovendien afhankelijk van export en externe steun.
Balans tussen solidariteit en realiteit
Al Reef speelt een belangrijke rol in het ondersteunen van Palestijnse landbouwers en biedt toegang tot internationale markten. Tegelijk blijft het model afhankelijk van NGO’s, subsidies en externe partners en is de impact niet altijd even transparant of gelijk verdeeld.
Solidariteit met Palestijnse boeren blijft belangrijk. Wie eerlijke handel promoot, moet ook bereid zijn het systeem kritisch te bekijken. Alleen zo kan fairtrade méér zijn dan een goed verhaal – en effectief bijdragen aan duurzame vooruitgang voor de producenten zelf.
Julien Borremans