ZWALM – Een bezoek aan de Zwalmmolen leverde een internationaal gezelschap van molenkenners een bijzondere erfgoedontdekking op. Tijdens een studiereis door Vlaanderen, Henegouwen en Noord-Frankrijk herkende de Hongaarse etnograaf Gábor Dániel Ozsváth in een maquette van een historische volmolen een mechanisme dat opvallend sterk overeenkomt met dat van een verdwenen volmolen uit Transsylvanië.
Van 6 tot 12 september trok een veertigtal internationale molenkenners door de regio. De studiereis werd georganiseerd door The International Molinological Society (TIMS) in samenwerking met Flanders Mills vzw. Ook de Oost-Vlaamse provinciale molens en de werking van Mola Molencentrum stonden op het programma.
TIMS werd in 1965 opgericht en richt zich op de studie, bescherming en het behoud van historische molens die worden aangedreven door wind-, water- of spierkracht. De organisatie telt ongeveer 400 leden uit meer dan 35 landen. Regelmatig trekken leden samen op studiereis om kennis te maken met het molenerfgoed en de manier waarop dit in verschillende landen wordt beheerd, gerestaureerd en toegankelijk gemaakt.
Internationale blik op Oost-Vlaams molenerfgoed
Tijdens hun bezoek maakten de molenkenners onder meer kennis met de werking van Mola Molencentrum, de erfgoedsite die zich inzet voor het behoud en de ontsluiting van het Oost-Vlaamse molenerfgoed.
Naast de eigen provinciale molens ondersteunt Mola ook molenaars, moleneigenaars en lokale besturen met advies en expertise. De internationale studiereis vormde dan ook een gelegenheid om ervaringen uit te wisselen en de Oost-Vlaamse aanpak rond molenzorg internationaal onder de aandacht te brengen.
“We zijn uiteraard fier dat we onze werking kunnen tonen en toelichten aan een buitenlands gezelschap van molenkenners”, zegt gedeputeerde David Coppens, bevoegd voor Erfgoed. “Ik blijf er dan ook rotsvast van overtuigd dat ons model van advisering, ondersteuning en het aanbieden van expertise een absolute troef is voor de molenwereld. Dat tonen we elke dag met Mola.”
Bijzondere link met Transsylvanië
Het meest opmerkelijke moment kwam tijdens het bezoek aan de Zwalmmolen. Gábor Dániel Ozsváth, Hongaars etnograaf en auteur van Patakmalmok, bestudeerde er een maquette van een historische volmolen.
Ozsváth beschreef in zijn boek een inmiddels verdwenen door waterkracht aangedreven volmolen uit Transsylvanië, in het oostelijke Karpatenbekken. Van die installatie bestaan vandaag geen resten meer. In de jaren 1980 werden de laatste overblijfselen echter nog opgemeten en gedocumenteerd aan de hand van technische tekeningen en foto’s.
Tot zijn verrassing stelde Ozsváth vast dat het mechanisme dat in de maquette van de historische volmolen in de Zwalmmolen wordt voorgesteld, bijna exact overeenkomt met de installatie die hij in zijn Hongaarse onderzoek documenteerde.
De ontdekking zorgde voor een verrassende internationale link tussen het Vlaamse en Hongaarse molenerfgoed. Tegelijk toont ze aan hoe waardevol internationale kennisuitwisseling is voor het onderzoek naar historische molentechnieken.
Voor Mola Molencentrum vormt de ontmoeting bovendien een illustratie van het belang van gespecialiseerde kennis en documentatie bij het bewaren en ontsluiten van molenerfgoed. Wat op het eerste gezicht een maquette in een Oost-Vlaamse molen lijkt, blijkt zo plots een link te leggen met een verdwenen moleninstallatie uit Transsylvanië.
