Tijdens de opening van de tentoonstelling ALNETUM in Elst lanceerde historicus Koenraad De Wolf het voorstel om één van de leegstaande kerken in Brakel omvormen tot een Cultuurkerk. Die zou onder één dak als depot dienen voor alle waardevolle cultuurobjecten van lokale kunstenaars, verenigingen en parochies – in combinatie met een tentoonstellingsruimte en culturele evenementenhal. Een dergelijk initiatief bestaat in Vlaanderen niet.
Alnetum met retrospectieve van priester-kunstenaar Georges Herregods in Brakel-Elst – NUUS
Cultuur onder druk
Religieus erfgoed onder druk Volgens De Wolf dreigt een groot deel van het religieus geïnspireerde erfgoed in sneltempo te verdwijnen. Dat geldt ook voor het werk van tal van kunstenaars, onder wie Georges Herregods, wies honderdste geboortedag in Elst wordt herdacht met een grote retrospectieve. Een groot deel van zijn kwalitatief hoogstaand oeuvre stelt de bijbelverhalen op een eigentijdse manier aanschouwelijk voor. Daarmee trad hij in de voetsporen van een traditie van tweeduizend jaar. Vanaf de middeleeuwen dienden mozaïeken, glasramen, schilderijen en beelden in kerken en kathedralen als biblia pauperum: die maakten de bijbel aanschouwelijk voor de ongeletterde armen die niet konden lezen of schrijven. ‘Maar vandaag heeft deze kunst in onze nagenoeg volledig geseculariseerde samenleving zijn vanzelfsprekende betekenis verloren en is niet langer herkenbaar’, aldus De Wolf.
Cultuur gemarginaliseerd Daarbovenop wordt ook alles wat naar cultuur ruikt gemarginaliseerd. Cultuurprijzen verdwijnen, musea sluiten hun deuren, kunstcollecties worden ontmanteld en de budgetten voor cultuur zijn de voorbije decennia meer dan gehalveerd. Cultuur is een derde- of vierderangssector geworden. Er is alleen nog plaats voor commerciële cultuuractiviteiten. Activiteiten die geen geld opbrengen, zijn gedoemd om een stille dood te sterven. De tentoonstelling ALNETUM is een zeldzame uitzondering die deze regel bevestigt. ‘Ik vind het ontluisterend hoe de cultuur – die het fundament vormt van onze identiteit – voor onze ogen wordt ontmanteld zonder dat iemand alarm slaat’, zegt hij. ‘We evolueren naar een samenleving van ontwortelde culturele analfabeten die hun eigen roots niet meer kennen.’
Cultuurkerk als reddingsboei Toch ziet De Wolf kansen op lokaal niveau. Brakel telt verschillende leegstaande kerken die een nieuwe bestemming zoeken. De kerk van Elst, die nu al een reputatie heeft als kunstkerk, is volgens hem de ideale locatie voor een pioniersproject: de uitbouw van een Cultuurkerk. Die zou in de eerste plaats als depot functioneren voor de kunstschatten uit alle Brakelse kerken, maar ook voor erfgoedobjecten van allerlei slag van zowel verenigingen als het werk van lokale kunstenaars. Daar kunnen ook tentoonstellingen en concerten worden georganiseerd. Tijdens die activiteiten kan een wisselende aankleding van deze ruimte gebeuren met werken uit het depot. ‘Een dergelijk project kan met weinig middelen worden gerealiseerd’, zegt De Wolf. ‘Inhoudelijk moet die idee nog verder worden uitgewerkt, maar het is de bedoeling om rond die Cultuurkerk alle krachten van onder andere Triverius, de culturele raad en lokale cultuurminnaars te bundelen.’ Volgens De Wolf bestaat in Vlaanderen geen enkel dergelijk project. ‘Ik wil als eerste een aantal werken schenken en als dat depot op een voortreffelijke manier beheerd wordt, gaan zeer velen dat voorbeeld volgen.’
QUOTE ‘Een cultuurkerk biedt een unieke kans om erfgoed, cultuur, kunst en gemeenschap opnieuw met elkaar te verbinden.’
Pioniersrol voor Brakel – met steun van ILVA/SOLVA?
De gemeente Brakel kan daarbij een pioniersrol vervullen. De Wolf biedt zijn diensten aan om dat concept mee vorm te helpen geven. Bij de concrete uitwerking ziet hij mogelijkheden in de samenwerking met ILVA/SOLVA, de intercommunale die vandaag instaat voor onder meer de afvalophaling. ‘Als die haar werking uitbreidt naar cultureel erfgoedbeheer, kan in elke gemeenten van de regio zo’n Cultuurkerk tot stand komen.’ Met zijn voorstel schuift De Wolf een ambitieus maar haalbaar toekomstproject naar voren. Het biedt een antwoord op de groeiende leegstand van kerken én op de zorgwekkende erosie van cultureel erfgoed. ‘Als Brakel die kans grijpt, kan de gemeente uitgroeien tot een voortrekker in Vlaanderen met de creatie van een plek waar cultuur kunst, geschiedenis en gemeenschap opnieuw samenkomen en kunnen herleven.’
Praktisch
De tentoonstelling ALNETUM – dit jaar een retrospectieve van Georges Herregods – in de kerk van Elst is nog te bezichtigen tot 22 februari. Open: tijdens de week van 13.00 tot 17.00 uur en op zaterdag en zondag van 10.00 tot 17.00 uur.
