Gisteren had de opening plaats van de gemeentelijke begraafplaats St.-Anna in Roborst. Het kerkhof kreeg een grote opwaardering.

Hierbij de woorden die werden uitgesproken door burgemeester Matthijs Verschraegen en schepen Johan De Bleecker.

Matthijs Verschraegen: ” We zijn hier vandaag samengekomen, in de zachte herfstzon, een week na Allerheiligen, op deze bijzondere plek aan de Sint-Annastraat, grondgebied Roborst. In de schaduw van de Koutermolen van Rozebeke, midden in het golvende landschap van de kouters dat zo typisch is voor onze streek, openen we vandaag officieel de vernieuwde centrale begraafplaats Sint-Anna.

Voordat ik van start ga, wil ik graag Pieter De Rydt, Zwalmenaar en getalenteerd violist uit Munkzwalm, van harte danken voor de muzikale omlijsting deze voormiddag. Muziek kan vaak uitdrukken wat woorden niet kunnen zeggen – en vandaag, op een plaats van herinnering en verstilling, is dat van onschatbare waarde.

De begraafplaats die hier ligt, draagt de naam Sint-Anna, verwijzend naar de historische Sint-Anna-te-Drieënkapel uit 1653, hier op de hoek met de Zottegemsesteenweg. Eeuwenlang is dit een plek geweest waar mensen samenkomen in geloof, in stilte, in verbondenheid – en die betekenis blijft vandaag op deze plek even sterk voelbaar. Oorspronkelijk, bij de opening in 1992, was de begraafplaats bedoeld voor de dorpen Roborst, Rozebeke en Sint-Blasius-Boekel. Vandaag is deze uitgegroeid tot heuse centrale begraafplek binnen onze gemeente Zwalm.

Met de heraanleg van deze centrale begraafplaats beoogde het gemeentebestuur die eeuwenoude verbondenheid een hedendaagse vorm geven. Het ontwerp van landschapsarchitect Andy Malengier vertrekt vanuit één duidelijke visie: een plek van rust, eenvoud en sereniteit creëren. Een plaats waar bezoekers op een natuurlijke manier tot stilte kunnen komen, omringd door het landschap dat ons herinnert, enerzijds aan onze eigen vergankelijkheid, anderzijds aan de schoonheid van het leven. “Ars moriendi” en “ars vivendi”, de twee spreuken binnen het centrale perk, refereren hier treffend aan.

De begraafplaats werd opgebouwd uit verschillende tuinkamers, elk met een eigen intimiteit en sfeer. Ze komen samen in een cirkelvormige afscheids- en herdenkingsplaats, waar families in alle eenvoud even kunnen samenzijn bij het afscheid van hun dierbare.

Ik wens vandaag iedereen te bedanken die hieraan heeft meegewerkt:
onze dienst grondgebiedzaken en gemeentepersoneel, die met grote zorg en betrokkenheid dit project hebben opgevolgd; de architect en de verschillende aannemers, voor hun vakmanschap en respectvolle uitvoering; en ook de voorgangers in het vorige gemeentebestuur, onder wie de plannen en de voorbereidingen voor deze herinrichting werden opgestart. We erkennen dit alles met de nodige waardering. Het resultaat mag gezien worden, beste mensen. We mogen hier als gemeentebestuur bijzonder fier op zijn.

Een heel intieme plek binnen deze begraafplaats is de sterretjesweide. Met bijzondere zachtheid werd hier een plaats gecreëerd voor het herdenken van kinderen. We kozen voor een werk van de Zwalmse kunstenaar Johan Tahon, om met zijn werk “Stern” deze plek een bijzondere intimiteit te schenken. Johan is een internationaal geroemd en gerenommeerd kunstenaar die werkt vanuit zijn atelier in de kerk van Rozebeke. Hij is verbonden en verknocht aan de streek, aan haar geschiedenis en aan haar landschappen. Vaak vormen deze de inspiratie voor zijn werk. Het werk van Johan “Stern” is bijzonder toepasselijk voor de plek waarin het werd opgenomen, de sterretjesweide: “klein van gestalte, maar oneindig groot in betekenis.”

Johan Tahon verwoordde het zelf zo treffend:

“Licht dat niet doofde,

al bereikte het de aarde niet.

Wit voor het onzichtbare,

voor het begin dat nooit begon

en toch eeuwig blijft stralen.”

Dat beeld, en die woorden, vatten perfect samen wat deze sterretjesweide wil zijn:
een stille, troostende plek waar verdriet, liefde en hoop elkaar raken.

Ter gelegenheid van het inrichten van deze sterretjesweide en van de oprichting van een sterrenregister, waarmee het lokaal bestuur vanaf volgend jaar van start wenst te gaan, schreef de Zwalmse dichteres Cindy Van De Velde uit Meilegem een treffend gedicht. We geven ook dit gedicht binnenkort een passende plaats ter hoogte van de sterretjesweide.

Met de herinrichting van deze begraafplaats willen we niet enkel zorgen voor een ordelijke en mooie omgeving, maar vooral voor een menselijke en warme plek van herinnering. Een begraafplaats die past bij hoe we als gemeenschap willen zijn: respectvol, zorgzaam en verbonden met onze dierbare gestorven vrienden en familieleden.

Ik dank u allen voor uw aanwezigheid vandaag. Geniet nog van de zachte herfstzon en neem gerust de tijd om, in alle sereniteit, de vernieuwde begraafplaats verder te ontdekken.”

Johan De Bleecker las een tekst van ontwerper Andy Malengier
Johan De Bleecker: “Ik dank het gemeentebestuur van Zwalm, de bestuurders en de bevoegde ambtenaren en alle
mensen die hard gewerkt hebben om deze bijzondere plaats te realiseren. De geschiedenis
van een gemeente wordt steeds geschreven door een aantal bijzondere gebeurtenissen of
realisaties. Vandaag krijgt Zwalm een bijzonder verlengstuk aan zijn geschiedenis met een
plaats die niet meer uit het geheugen van de gemeente gewist kan worden. Zwalm zal u er
altijd dankbaar voor zijn!
Het is heel belangrijk dat we in onze huidige drukke samenleving gezegende, stille plekken
kunnen vinden. Waar tuin- en landschapsarchitectuur de omgeving een handje toesteekt
ontstaan openluchtoorden waarin de bezoeker met welbehagen kan vertoeven omdat hij er
ook spiritueel kan herademen en er de nodige sereniteit ondervindt om op te gaan in
bewustwording en bezinning.”

Grote transformatie

Johan De Bleecker: “De begraafplaats van Zwalm Sint Anna onderging een grote transformatie. Er werd een
afscheids- en bezinningstuin aangelegd met herdenkingsmuren, een comfortabele wegenis
dat alle onderdelen van de begraafplaats met elkaar verbindt en de aanplant van beukenhagen
en hoogstambomen. Deze plaats zal in de nabije toekomst uitgroeien tot een
parkbegraafplaats, waarin architectuur en natuur een perfecte harmonie zullen vinden.
Van aan de inkom van de begraafplaats kan er in alle stilte een pad van kleiklinkers bewandeld
worden richting de tuin van afscheid en troost. Een tuin van Eden, waar we heel dicht bij elkaar
van onze dierbare geliefde afscheid kunnen nemen.
Hiermee leg ik de nadruk op het belang een waardige afscheidsplaats te creëren op een wijze
dat wij reeds lang vergeten zijn en niet meer voldoende in onze cultuur vervat zit. Wat wij
heden ten dage niet meer genoeg beseffen is dat het hier gaat over een diachronische nood.
Dit betekent een nood door de tijd heen. Een nooit verdwenen nood van de mens of beter
gezegd van de mensheid naar plaatsen waar het afscheidsritueel in een tot de verbeelding
sprekende omgeving kan plaatsvinden.
We bevinden ons hier in de afscheidstuin. Een tuin van troost waar tijdens het allerlaatste
samenzijn nog eens als familie en vrienden in een kring rond de dierbare overledene gezeten
kan worden. Een symbolisch heel sterk gebaar! Maar wat is zo bijzonder aan deze kring? Wij
houden onze dierbare overledenen graag vast en willen hem of zij niet loslaten. Wij creëren
het liefst een geborgenheid rond onze dierbare door middel van een cirkelvormige beweging,
hier in dit geval de ronde zitbank. Maar wat is nog zo bijzonder aan deze kring? Hij is open en
creëert een opening naar het landschap waardoor wij onze dierbaar overledenen symbolisch
kunnen loslaten. Als wij hun steeds blijven vasthouden kunnen wij niet verder met ons leven.
Deze architecturale beweging creëert voor ons een overgangservaring van nog even
vasthouden en terzelfdertijd loslaten, zodoende hoopvol de dagelijkse plichten van ons leven
verder te kunnen zetten.
Het centrale punt in deze afscheidstuin is deze sokkel. De belangrijkste plaats van de
begraafplaats. Want daarop wordt de kist of de urne geplaatst tijdens het ritueel van het
afscheid nemen. Eigenlijk kunnen we stellen dat dit als het ware een heilige plaats is. Een axis
mundi. In vele levensbeschouwingen aanzien als een verbinding tussen hemel en aarde.

In deze ronde sokkel bevindt zich een opening. Deze opening laat toe dat de
begrafenisondernemer comfortabel de urne op het midden van de sokkel kan neerplaatsen
doordat hij zijn voet erin kan plaatsen. Hiermee verkrijgt het ontwerp ook een organisch-
functioneel aspect.
Aansluitend op de afscheidsplaats bevindt zich de strooiweide. Het ritueel van de asuitstrooiing
heeft hier een prominente plaats verkregen. Dergelijke omgang met asbezorging zal in de
toekomst een grote aantrekkingskracht bezitten, waardoor over problemen i.v.m.
plaatsgebrek, kostprijs van begraven en ecologie niet meer gesproken zal worden.
De treden aan de voet van de strooiweide hebben zowel een symbolisch als een praktisch nut.
Het oplopen van de treden op de helling gericht op de horizon doet ons wegdromen. Hiermee
leg ik symbolisch de nadruk op het boven wezenlijk belang van deze begraafplaats. Het
mysterie van leven en dood verkrijgt er op die manier een forum waarin 4 oeroude vragen van
de mensheid, zonder terughoudendheid, gesteld kunnen worden.
Waar komen we vandaan? Wie zijn we? Waar zijn we? Waar gaan we naartoe?
Ondanks de profane wereld waarin we leven worden nog steeds deze vragen gesteld over het
mysterie van een leven na de dood. Ik zie het als mijn taak in mijn ontwerpen dat mysterie
levendig te houden zodat deze levensbeschouwelijke vragen er blijvend gesteld kunnen
worden.
Rond de afscheidsplaats werden Himalayaberken aangeplant. In het Himalayagebied staat
deze boom symbool voor de reïncarnatie. In andere mythologieën wereldwijd wordt de berk
beschouwd als de wachter tot het paradijs en heeft er de gelijkaardige taak van de Cherubijn.
Praktisch gezien verloopt het ritueel van de as uitstrooiing als volgt:
Na het woord van de begrafenisondernemer zal door familie en vrienden op de kist of naast
de urne een bloem gelegd worden. Daarna zal de begrafenisondernemer de urne van de
centrale sokkel opnemen en ermee wandelen tot op de strooiweide. De mensen kunnen blijven
zitten en volgen het ritueel van de as uitstrooiing in een uniek landschapsdecor. Daarna zullen
de mensen doorheen de lage inkompoort terug naar buiten wandelen. Bij een begraving zal
de kist nadat de mensen naar buiten gewandeld zijn op de voorziene plaats begraven worden.
Beste mensen,
De architect Adolf Loos zei: ‘Slechts een heel klein deel van de architectuur behoort tot de
kunst: het graf en het monument. Al het andere dat een functie vervult, moet worden
uitgesloten van het domein van de kunst’ Dus kunnen we stellen dat de begraafplaats van
Zwalm Sint- Anna tot de kunst behoort. Het is een ‘gesamtkunstwerk’, een totaalkunstwerk
geworden.
Zwalm heeft een bijzondere begraafplaats verkregen. Een plaats die als een hoopvol aspect
benut zal worden tijdens het zware uur van het afscheid of tijdens een eenvoudige herdenking.
Of zoals nu, tijdens het bijzondere uur van een plechtige inhuldiging. Een moment om ook
even heel dicht bij elkaar in herdenking te zijn met al onze geliefde overledenen.”