9 leerlingen uit de klas 4NW van het GO! Atheneum Brakel hebben de eerste prijs in de wacht gesleept tijdens het prestigieuze ‘Climate Detectives’-project van de Europese Ruimtevaartorganisatie (ESA / ESERO Belgium). Met hun zelfgebouwde ‘Blue Buoy’, een slimme boei die blauwalgen in natuurdomein De Rijdtmeersen voorspelt, wisten ze de jury weg te blazen. Als kers op de taart mag een delegatie van 5 leerlingen eind mei de Belgische driekleur verdedigen op de Climate Detectives Summit in Italië.
Het natuurdomein De Rijdtmeersen, vlak naast de school, krijgt in de zomermaanden regelmatig te maken met een verminderde waterkwaliteit door de bloei van cyanobacteriën, beter bekend als blauwalgen. De leerlingen van 4 Natuurwetenschappen besloten hun wetenschappelijke en technische kennis in te zetten om dit lokale fenomeen te onderzoeken en op een innovatieve manier aan te pakken.
Twee ‘spionnen’: de Blue Buoy en de ESA-satelliet
De leerlingen bedachten een ingenieus systeem om blauwalgen niet alleen te detecteren, maar vooral vroegtijdig te proberen voorspellen. Ze combineerden hiervoor lokale data met inzichten vanuit de ruimte.
Enerzijds ontwierpen en bouwden ze als “proof of concept” hun eigen meetboei op zonne-energie: de Blue Buoy. Uitgerust met een Raspberry Pi Pico W, meet dit prototype de watertemperatuur, troebelheid, pH-waarde en elektrische geleidbaarheid. Die data wordt live via wifi naar een ontvanger op de oever doorgestuurd. Anderzijds maakten ze in hun theoretisch model gebruik van de beelden van de Sentinel-2 satelliet van ESA, die vanuit de ruimte het grotere plaatje van de waterkwaliteit en de concentratie chlorofyl-a in de gaten houdt.
De resultaten van hun onderzoek leverden boeiende en waardevolle inzichten op. Voor deze studie werd satelliet- en lokale weerdata van januari 2024 tot maart 2026 uitgebreid opgezocht en geanalyseerd. Zo ontdekten ze een duidelijke “perfect storm” voor algenbloei. Uit hun data-analyse bleek dat hevige regenval — waardoor voedingsstoffen zoals fosfaten de vijver in spoelen — onmiddellijk gevolgd door hittegolf leidt tot een explosieve groei van blauwalgen.
Dankzij de Blue Buoy is het niet nodig om constant fysieke waterstaaltjes te nemen. Een stijging in de geleidbaarheid (door de instroom van voedingsstoffen), gekoppeld aan een stijgende pH-waarde en temperatuur, is nu een directe en betrouwbare voorspeller dat het fout dreigt te gaan.
Van meten naar doen: een concreet actieplan
De leerlingen lieten het niet bij onderzoek alleen. Ze stelden een concreet actieplan op voor de lokale beleidsmakers, waardoor een reactieve aanpak kan transformeren naar modern, datagedreven waterbeheer.
- De Quick-Fix: Zodra de boei alarm slaat, kan de technische dienst binnen 24 uur ingrijpen. Dit kan bijvoorbeeld door watercirculatie (zoals beluchting) te forceren, ultrasone cavitatie in te zetten, of gerstestro-extract toe te voegen om de celdeling van de algen te stoppen.
- Structurele oplossingen: Op lange termijn adviseren de leerlingen de aanleg van helofytenfilters (zoals drijvende planteneilanden) die fungeren als natuurlijke nieren voor het water. Ook pleiten ze voor een publiek educatief “Citizen Science” dashboard waarop inwoners en recreanten de actuele waterveiligheid kunnen aflezen.
Binnenkort presenteren de leerlingen hun project aan de gemeente Brakel. Ze willen samen onderzoeken welke voorstellen haalbaar zijn voor lokaal beleid en hopen tevens toestemming te krijgen om de Blue Buoy voor een langere testperiode in de vijver te leggen.
Lovende kritiek van de jury: “Uitzonderlijk sterk werk!”
De jury van ESA Education was unaniem in haar oordeel en kende het Blue Buoy-team de eerste plaats toe. De feedback was ronduit lovend:
“Jullie hebben grenzen verlegd en laten zien dat jullie de wetenschappelijke methode meester zijn. Jullie boei biedt concrete meerwaarde voor lokale instanties […] Uitzonderlijk sterk werk!”
Op naar Italië!
Als beloning voor dit indrukwekkende STEM-project zijn vijf leerlingen uit het team geselecteerd om België te vertegenwoordigen op de Climate Detectives Summit 2026 in het Italiaanse Frascati, nabij Rome. Van 27 tot 29 mei 2026 krijgen ze de kans om hun project voor te stellen aan ESA-wetenschappers en in contact te komen met de winnende teams van elk Europees land. Het belooft een onvergetelijke leerervaring te worden waarin ze nog dieper in de wetenschappen en de klimaatverandering zullen duiken.
GO! Atheneum Brakel en begeleidende STEM-leerkracht Tom Demortier (tevens ESERO Space Ambassador) zijn ongelooflijk fier op deze jonge wetenschappers. Ze bewijzen dat jongeren met een goed idee, sterk teamwork en de juiste technische skills écht het verschil kunnen maken in hun eigen leefomgeving.
