In Geraardsbergen blijft het aanbod aan openbare toiletten beperkt en voor veel inwoners en bezoekers zelfs onbekend. Wie dringend een toilet nodig heeft, is vaak aangewezen op cafés, restaurants of winkels, met wisselend succes. Het probleem is niet nieuw: al in 2020 werd het gebrek aan duidelijke en toegankelijke sanitaire voorzieningen aangekaart in de gemeenteraad, maar tot vandaag kwam er geen structurele oplossing.
De problematiek kreeg recent opnieuw aandacht tijdens de VRT-uitzending De Grote Boodschap, waarin het tekort aan openbare toiletten in Vlaamse steden en gemeenten werd besproken. De verschillen tussen gemeenten blijken groot.
Grote contrasten met andere steden
Zo wordt Mechelen vaak als voorbeeld aangehaald. De stad telt 18 openbare toiletten en daarnaast 28 toiletten die toegankelijk zijn voor personen met een beperking. Zeven locaties beschikken over verschoningstafels en op drie plaatsen zijn gratis menstruatieproducten beschikbaar. De toiletten zijn duidelijk gecommuniceerd en goed onderhouden, waardoor inwoners en toeristen niet telkens verplicht zijn een horecazaak binnen te stappen.
Om het probleem in Geraardsbergen aan te pakken, stelt Groen voor om eerst alle gratis toegankelijke toiletten in kaart te brengen, inclusief de aanwezige voorzieningen zoals rolstoeltoegankelijkheid en verschoningstafels. Die informatie moet vervolgens actief worden gedeeld via verschillende kanalen: de stedelijke website, het Visit-kantoor, het stadsmagazine en door het promoten van de gratis app Hoge Nood, die aangeeft waar toiletgebruik mogelijk is.
Toiletpas als hulpmiddel bij hoge nood
Daarnaast wordt ook de toiletpas naar voren geschoven als belangrijk hulpmiddel voor mensen met medische aandoeningen zoals een stoma, de ziekte van Crohn, kanker of blijvende blaas- en darmproblemen. Deze kaart, ondersteund door onder meer Kom op tegen Kanker en verschillende middenstandsorganisaties, kan worden gebruikt om bij hoge nood toegang te vragen tot sanitaire voorzieningen bij aangesloten handelszaken.
De toiletpas biedt geen afdwingbaar recht: uitbaters mogen nog steeds weigeren en kunnen eventueel een bijdrage vragen voor het gebruik. Wel kan een weigering gemeld worden aan de stad, die hierover in gesprek kan gaan met de betrokken zaakvoerder.
Wat zegt de regelgeving?
In horecazaken geldt dat klanten die iets consumeren ook toegang moeten krijgen tot het toilet. In winkels ligt dat anders: daar kan de uitbater weigeren, bijvoorbeeld om veiligheidsredenen of omdat het toilet zich in privéruimtes bevindt. Het vragen van een kleine vergoeding voor toiletgebruik is toegestaan en dient meestal om het onderhoud te bekostigen.
Het debat toont aan dat openbare toiletten geen detail zijn, maar een basisvoorziening die bepaalt hoe toegankelijk en gastvrij een stad is. Voor Geraardsbergen blijft de vraag open of en wanneer er werk wordt gemaakt van een duidelijker, beter gekend en inclusiever toiletaanbod.
Julien Borremans