Stad Zottegem start de procedure voor de ontruiming van ongeveer tachtig graven op de begraafplaats van Oombergen. Het gaat om niet-geconcedeerde, of graven waarvan de grafrust verstreken is, en om graven waarvan de concessie is afgelopen. Graven waarvoor nog een concessie loopt, blijven behouden, evenals graven die omwille van hun erfgoedwaarde bewaard moeten blijven. De aanleiding is geen begraafplaatsbeheer op zich, maar het project rond de voormalige kerk van Oombergen, die een nieuwe toekomst krijgt als culturele ontmoetingsplek. De stad wil de site beter toegankelijk maken en de publieke ruimte rond de kerk versterken en vergroenen, en heeft daarvoor bijkomende ruimte op de begraafplaats nodig. Graven maken dus plaats voor een inrichtingsproject.
De stad benadrukt dat het om een ontruiming gaat, niet om een ontgraving: de grafzerken en toebehoren worden verwijderd, maar de stoffelijke resten blijven op hun rustplaats in de grond. Dat onderscheid is correct en relevant, maar het maakt de ingreep niet minder ingrijpend. Voor nabestaanden is de grafzerk met de naam en de zichtbare plek precies wat de herinnering draagt — en dat is wat verdwijnt. Als compensatie plaatst de stad een gedenkplaat, waar nabestaanden tegen betaling een naamplaatje of foto kunnen aanbrengen. Zelfs de troost komt dus met een prijskaartje.
Hoe de informatie verloopt, is het meest sprekende van het hele verhaal. Aan de betrokken graven en aan de ingang van de begraafplaats werd een bericht aangebracht. Vanaf die bekendmaking loopt een termijn van één jaar, waarin nabestaanden contact kunnen opnemen met de stad en zelf het grafmonument of persoonlijke herdenkingsvoorwerpen kunnen wegnemen. Pas daarna verwijdert de aangestelde firma de resterende monumenten. De stad erkent zelf dat ze “niet altijd over actuele contactgegevens van nabestaanden” beschikt en dat het daarom “niet mogelijk is om iedereen persoonlijk aan te schrijven”. Dat excuus wordt vervolgens omgebogen tot een deugd: de bekendmaking zou ervoor zorgen dat nabestaanden een jaar de kans krijgen om zich te informeren.
De werkelijkheid is kouder. Dit is geen informatie bij de ontvanger, maar informatie op een plek waar de ontvanger misschien nooit meer komt: een papiertje aan een graf dat al jaren geen bezoeker meer kende, en een bordje aan een ingang waar alleen toevallige passanten langskomen. Er is geen brief, geen telefoontje, geen persoonlijk contact. Van “we kunnen niet iedereen bereiken” wordt zonder aarzeling “we bereiken niemand gericht”. Wie niet in de buurt woont, wie geëmigreerd is, wie het bestaan van het graf niet eens kent, ziet niets en krijgt niets — en verneemt hooguit na afloop dat de plek van een dierbare geruimd is. De verantwoordelijkheid wordt volledig omgekeerd: niet de stad informeert haar burgers, de burger moet zelf ontdekken dat het graf van zijn familielid op de lijst staat.
Dat die kille, onpersoonlijke aanpak nu al weerstand oproept, blijkt uit de reacties.
De plannen van het Zottegemse stadsbestuur zorgen voor heel wat commotie en ongerustheid bij de inwoners. Gemeenteraadslid en Vlaams parlementslid Kurt De Loor (Vooruit) ging ter plaatse om zich van de situatie te vergewissen en komt tot dezelfde conclusie: met een graf — “een plek van herinnering en emotie” — ga je niet louter bureaucratisch om via een affiche aan een hek. Nabestaanden blijven volgens De Loor met cruciale vragen zitten, onder meer over graven die amper aangelegd zijn in bijvoorbeeld 2007 en 2008 en zorgvuldig worden onderhouden. Dat zijn precies de graven waarvan je je afvraagt hoe ze op een lijst van “verwaarloosde” percelen belandden.
De Loor vraagt open en directe communicatie met de inwoners, en stelt voor om een infomoment te organiseren voor alle betrokken families en inwoners van Oombergen, waar zij hun vragen kunnen stellen en duidelijkheid krijgen. Hij stelt ook vraagtekens bij de onderbouwing van de beslissing: er moet eerst onderzocht worden welke alternatieven er mogelijk zijn om de graven te behouden. Zolang er geen duidelijkheid is en niet alle mogelijkheden tot behoud zijn uitgeput, moet de beslissing volgens hem worden opgeschort. Om antwoorden af te dwingen voor de verontruste familieleden en inwoners, zal hij de problematiek op de agenda van de komende gemeenteraad plaatsen.
Wie een andere rustplaats wenst voor een familielid, kan informeren naar herbegraving op de geconcedeerde begraafplaats in Knutsegem. Wie vragen heeft over een specifiek graf, kan op werkdagen van 9 tot 12 uur terecht bij de dienst Begraafplaatsen via 09 364 65 04 of begraafplaatsen@zottegem.be — met de naam van de overledene kan de dienst nakijken of er een concessie loopt en welke mogelijkheden er zijn. Ook dat blijft een passief systeem: wie de vraag niet stelt, krijgt geen antwoord.
De procedure is misschien juridisch in orde, maar de communicatie verloopt via een onpersoonlijke, kille omweg, waarbij een jaar stilzwijgen gelijkstaat aan toestemming. Met de commotie bij de inwoners en de aangekondigde agendaplaatsing van De Loor wordt het dossier alvast in elk geval op de gemeenteraad behandeld. Voor een plek die voor families precies het tegenovergestelde van administratie is, blijft de kernvraag onverminderd overeind: waarom verwittigt een stad die zegt “zorgvuldig te informeren” niemand persoonlijk?
Van schepen Leen Goossens kreeg ik tot op heden geen antwoord.
Lees ook
- Familie vraagt duidelijkheid over graf van grootmoeder op kerkhof van Oombergen. NUUS
- Familie vraagt Stad Zottegem om uitleg over graven in Oombergen en wil dat alternatieven worden onderzocht. NUUS
- Stad Zottegem antwoordt na bezorgdheden kerkhof Oombergen: “De stoffelijke resten worden niet opgegraven”. NUUS
- Kurt De Loor (Vooruit) wil plannen voor kerkhof Oombergen opschorten: “Een graf is meer dan een affiche aan een hek”. NUUS
- Gedenkplaat op kerkhof Oombergen waar zo’n 80 grafzerken verdwijnen.