André Vansteenbrugge (73) begeleidde honderden uitvaarten – ook die van zijn eigen echtgenote
Iedereen krijgt er vroeg of laat mee te maken: verlies. Maar hoe je iemand laat gaan, dat kun je zelf vormgeven. André Vansteenbrugge (73), voormalig directeur van het GO! atheneum in Oudenaarde, begeleidt als vrijwilliger van het huisvandeMens vrijzinnig humanistische afscheidsplechtigheden. Toevallig begon het allemaal met een huwelijk: „Een vriend van mijn jongste dochter ging trouwen en vroeg of ik de plechtigheid wilde doen.” Via die plechtigheid kwam hij in contact met het huisvandeMens, en sindsdien begeleidt hij vooral afscheidsplechtigheden – van vreemden, maar ook die van zijn broer én van zijn eigen vrouw.
„Ik wilde niet dat iemand anders het afscheid van mijn vrouw zou doen”, zegt hij rustig. „Het was voor mij een teken van hoe belangrijk ik die uitvaart vond.” Zijn kinderen waren blij en trots dat hij het zelf opnam. Nog geen tien minuten voor de plechtigheid besliste hij of hij het aankon. „Ik wilde niet voor de microfoon staan wenen. Aan mijn kinderen vroeg ik om niet recht voor mij te zitten, dan moest ik hen niet aankijken. Het is een beetje ervaring.”
André heeft een hart voor mensen en taal – hij was leerkracht Nederlands. Elke plechtigheid begint bij de familie. „Ik probeer me een beeld te vormen van de overledene: wat voor mens was dat, welke waarden waren belangrijk? Ik let niet alleen op wat gezegd wordt, maar ook op wat tussen de regels door klinkt.” Die aandacht is geen hobby, maar een roeping: „Ik wil de mensen voor wie ik het doe geven waar ze recht op hebben. De overledene in zijn waarde laten en de familie troost bieden. De dag dat ik denk: dat was rap rap, is het voor mij gedaan.”
Zelf staat hij graag in de schaduw van de woorden. „Ik ben totaal onbelangrijk. Ik breng de tekst, maar ik wil niet opvallen. Daarvoor dient het niet.” De moeilijkste uitvaart die hij kende, was er een met amper een handvol nabestaanden. „Alleen een vader, zijn kinderen en kleinkinderen, bijna naast elkaar in een kleine ruimte.”
Naast uitvaarten bouwt André samen met Hilde Tytgat van het huisvandeMens mee aan een jaarlijkse herdenkingsplechtigheid in Oudenaarde, dit jaar met troost als thema. „Het delen van verdriet maakt het verdriet kleiner. Mensen zijn samen, zonder grote gebaren, en af en toe wordt er iets gezegd dat raakt aan wat zij voelen. Je probeert zoveel mogelijk mensen te raken.”
Wie hem hoort spreken, voelt dat hij zelf met verlies en met het levenseinde verzoend is geraakt – in zijn eigen woorden, met een licht stoïcijnse knipoog. Ondanks ernstige gezondheidsproblemen blijft hij dankbaar: „Ik heb een aangenaam leven gehad. Alles wat ik nu nog krijg, is een surplus. Mijn grootste verdriet zou zijn afscheid te nemen van mijn kleinkinderen, die kleine hummels. Dat mag nog een paar jaar wachten.”
Hij gelooft niet meer in de revolutie, wel in kleine gebaren van nabijheid: „Je moet naar de mensen toe gaan en hen helpen, voor zover je kunt. Ik ben populair bij mijn zeven kleinkinderen, en dat is heerlijk.”
André besluit zoals hij het leven zelf ziet, met een gedicht van J.C. Bloem:
Niet te verzoenen is het leven.
Ten einde is dit wellicht nog ’t meest:
Te kunnen zeggen: het is even
Tussen twee stilten luid geweest.
„Ik vind dat de samenvatting van het leven.”
Naast afscheidsplechtigheden verzorgt het huisvandeMens ook huwelijksplechtigheden, die worden begeleid door Hilde Tytgat. Zo staat het vrijzinnig humanisme er bij alle grote momenten van het leven: bij trouwen en bij afscheid nemen. Het huisvandeMens helpt nabestaanden bovendien bij het vormgeven van een persoonlijke afscheidsplechtigheid, met ruimte voor troost en verbinding. Rond 1 november organiseert het verschillende herdenkingsmomenten. Wie zelf wil bijdragen aan warme en betekenisvolle plechtigheden, kan terecht bij de vrijwilligerswerking.