Geraardsbergen. Na jaren voorbereiding waren vrijwilligers van Wings of Memory eindelijk begonnen met het vrijmaken van de oorlogsschuilplaatsen aan de Pelgrimsweg. Enkele dagen later moesten ze alweer stoppen: de vereiste archeologische toelating ontbreekt. Voor de eerste fase was volgens eerdere berichtgeving 25.000 euro stedelijke steun voorzien. Opvallend: in de goedgekeurde gebruiksovereenkomst staat uitdrukkelijk dat de bunkers in een vastgestelde archeologische zone liggen.
Maandag 2 november begon de erfgoedvereniging met het uitgraven van de toegangen tot het ondergrondse complex onder de parking van basisschool GO! Centrum. De constructies dateren uit de Tweede Wereldoorlog. Duitse soldaten konden er beschutting zoeken bij luchtaanvallen. Na de oorlog werden de toegangen afgesloten en raakten de gangen gevuld met grond, puin en afval.
Met de hulp van vrijwilligers maakte Wings of Memory (WOM), de erfgoedvereniging die zich inzet voor het bewaren en zichtbaar maken van de lokale oorlogsgeschiedenis, de twee ingangen aan de Pelgrimsweg al gedeeltelijk vrij.
Na jaren voorbereiding opnieuw wachten
De graafwerken zijn stilgelegd omdat de vereiste archeologische toelating ontbreekt. Het agentschap Onroerend Erfgoed benadrukt dat ook overblijfselen uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog archeologisch erfgoed kunnen zijn. Deskundige begeleiding moet voorkomen dat bij het uitgraven historische sporen verloren gaan. Een gebruiksovereenkomst voor het terrein vervangt die toelating niet. Welk archeologisch traject nodig is om de werken te hervatten, moet met de bevoegde erfgoeddiensten worden uitgeklaard.
Voor projectleider Stefan Delannoit en zijn ploeg is de stillegging een zware klap. Wings of Memory ijvert al jaren voor het behoud en de ontsluiting van het complex. Net nu de vrijwilligers eindelijk aan de slag konden, moeten ze het werk neerleggen.
“We zijn met dit project al acht jaar bezig. Eindelijk konden we beginnen met het uitgraven van de gangen. En nu moeten we stoppen, dat is om moedeloos van te worden”, reageert Delannoit in Het Nieuwsblad.
Volgens hem waren zowel de stad als de provincie op de hoogte van het initiatief. Dat de ontbrekende toelating pas na de start van de werken een struikelblok wordt, zorgt bij de initiatiefnemers voor onbegrip en frustratie.
Subsidies en toezeggingen voor illegale graafwerken
Dat de stad het project financieel wil ondersteunen, blijkt uit de officiële gemeenteraadsdocumenten. Daarin staat dat voor de werken in 2026 en 2027 budget wordt voorzien via een budgetverschuiving. Voor de eerste fase van de werken is 25.000 euro stedelijke steun voorzien. Ook bij de provincie was er een subsidieaanvraag ingediend.
De eerste fase omvat naast graafwerk ook herstel van het metselwerk en het plaatsen van toegangshekken. Uiteindelijk moet het complex een educatieve en toeristische bestemming krijgen.
Archeologische zone stond al in de overeenkomst
De officiële stukken bevatten nog een belangrijk gegeven. In de gebruiksovereenkomst tussen de stad en GO! Basisschool Centrum – goedgekeurd tijdens de gemeenteraadszitting van 8 september 2026 – staat expliciet dat de schuilkelders en bunkers binnen de vastgestelde archeologische zone van de historische stadskern liggen. Het document verwijst ook naar een inspectierapport van Monumentenwacht van februari 2023.
De overeenkomst loopt dertig jaar. De stad neemt onder meer onderhoud, opkuis, verzekering en de organisatie van rondleidingen op zich. Permanente vrije toegang is niet de bedoeling. In geval van gebruik van elektriciteit van GO! Basisschool Centrum zal het Lokaal Bestuur Geraardsbergen jaarlijks een forfaitair bedrag van € 600 betalen.
Dat de archeologische ligging vooraf op papier stond, maakt de vraag des te relevanter waarom de vereiste toelating niet vóór de start was uitgeklaard.
Volgens de berichtgeving laat schepen van Cultuur Ann Panis onderzoeken hoe het misverstand kon ontstaan. Er wordt bekeken of SOLVA de archeologische begeleiding kan opnemen. Een bevestigde datum voor de hervatting van de werken is er voorlopig niet.
Voor de vrijwilligers blijft het intussen wachten. Hun ambitie om het verborgen oorlogsverleden opnieuw zichtbaar te maken, blijft overeind. Maar na jaren voorbereiding moet eerst het vergunningentraject worden rechtgezet.
Julien Borremans