Zondag in Zottegem: boven de winkel ligt een kans — kan onze stad meer halen uit haar bovenverdiepingen?

Wie over de toekomst van het Zottegemse winkelcentrum praat, kijkt meestal naar de etalages. Welke zaak opent, welke winkel sluit en waar blijft een handelspand leeg? Maar ook een verdieping hoger ligt een vraag die aandacht verdient: kunnen ongebruikte ruimtes boven winkels opnieuw een thuis worden? Zottegem was daarover al het terrein van een pilootproject.

Met Zondag in Zottegem neemt NUUS de tijd voor de verhalen achter het dagelijkse nieuws. Deze week kijken we naar wonen boven winkels: een kans voor het centrum, maar ook een puzzel die niet met een extra voordeur alleen wordt opgelost.

Zottegem als praktijkvoorbeeld

Het idee is meer dan een denkoefening. Van 2022 tot 2025 onderzocht LabLand hoe onderbenutte ruimtes boven winkels kunnen worden omgevormd tot kwaliteitsvolle woningen. De organisatie bundelde haar bevindingen in een draaiboek voor lokale besturen, met een uitgewerkte scenariostudie uit een pilootproject in Zottegem. Dat toont mogelijke ingrepen, maar bewijst op zichzelf niet dat die woningen intussen ook gerealiseerd zijn.

De centrale gedachte is eenvoudig: een winkel op het gelijkvloers hoeft bewoning erboven niet uit te sluiten. In de praktijk vraagt die combinatie wel maatwerk.

Volgens LabLand vormt de toegang een belangrijke hindernis. Historische winkelpanden zijn vaak gebouwd rond één ingang, terwijl winkel en woning een gescheiden toegang nodig hebben. Ook kan langdurige onderbenutting stevige renovaties noodzakelijk maken. De organisatie onderzocht daarom samen met eigenaars en stedenbouwkundige diensten verschillende scenario’s, soms over de grenzen van afzonderlijke percelen heen.

Een lege etalage vertelt niet het hele verhaal

NUUS schreef eerder over de toestand van de Zottegemse winkels. Voor de statistische buurt Zottegem-Centrum telden de toen aangehaalde gegevens in 2024 in totaal 266 handelspanden, waarvan 34 leegstonden. Die momentopname zegt niets over de huidige bezetting van de bovenverdiepingen. Een winkel kan open zijn terwijl de ruimte erboven nauwelijks wordt gebruikt.

Ook de Vlaamse handleiding over leegstand wijst op dat onderscheid: een gebouw kan juridisch als in gebruik worden beschouwd, terwijl de woonruimte boven de handelszaak ongebruikt blijft. Leegstaande winkels en onderbenutte woonruimte zijn dus verschillende problemen, die elk een eigen inventarisatie vragen.

Een actueel, gecontroleerd totaal van de ongebruikte bovenverdiepingen in Zottegem ontbreekt in de bronnen voor dit artikel. Hoeveel bijkomende woningen daar werkelijk mogelijk zijn, kunnen we bijgevolg niet becijferen.

Meer bewoners, ook na sluitingstijd

Wonen boven winkels kan volgens LabLand bijdragen aan een levendiger centrum na sluitingstijd en de lokale handel ondersteunen. Het brengt woningen bovendien onder in bestaande gebouwen, op een centrale locatie.

Daar hoort wel een belangrijke vraag bij: voor wie worden die woningen geschikt? Een bovenverdieping die alleen met een steile trap bereikbaar is, biedt andere mogelijkheden dan een toegankelijk appartement. En extra woningen zijn niet automatisch betaalbare woningen. De uiteindelijke huur- of verkoopprijs blijft mee bepalen wie er terechtkan.

Het succes laat zich daarom niet alleen meten in het aantal verbouwde verdiepingen. Ook woonkwaliteit, bereikbaarheid en betaalbaarheid verdienen een plaats in het debat.

Erfgoed vraagt een nauwkeurige blik

In het Zottegemse centrum speelt ook het historische karakter van de bebouwing mee. De inventaris van Onroerend Erfgoed vermeldt bijvoorbeeld winkelpanden die deel uitmaken van het beschermde stadsgezicht Stadskern Zottegem. Welke erfgoedstatus op een gebouw rust, kan per pand worden nagegaan in de officiële inventaris.

Daarom vraagt een verbouwing een concrete beoordeling: welke elementen zijn waardevol en hoe kunnen toegang en wooncomfort daarmee worden verzoend? Een algemene uitspraak dat overal alles kan, of nergens iets mogelijk is, helpt eigenaars weinig vooruit.

Van mogelijkheid naar bewoonde woning

De stad Zottegem stelt op haar website dat ze leegstaande panden opnieuw op de markt wil krijgen. Eigenaars kunnen bij de Dienst Wonen terecht voor begeleiding. De stad verwijst daarbij onder meer naar renovatieondersteuning en de mogelijkheid om te verhuren aan Woonmaatschappij Vlaamse Ardennen.

Voor wonen boven winkels blijft de vervolgvraag concreet: hoeveel eigenaars zetten de stap, welke hindernissen houden projecten tegen en hoeveel woningen levert de aanpak uiteindelijk op? Het bestaan van een draaiboek is een vertrekpunt. De echte verandering wordt zichtbaar wanneer boven een winkel opnieuw iemand thuiskomt.

Heb jij ervaring met wonen boven een winkel in Zottegem? Of ben je eigenaar van een handelspand waarvan je de bovenverdieping opnieuw wil gebruiken? Deel je ervaring aub met NUUS via Beiaardkrant@gmail.com.  Ook de praktische moeilijkheden verdienen een plaats in dit verhaal.